Niet alles is gratis. Sommige distributies bevatten niet-vrije, licentiegebonden software waarvoor u moet betalen. Dit is echter meer uitzondering dan regel en de meeste distributies bevatten uitsluitend vrije software of leveren de mogelijkheid om enkel vrije software te installeren zonder hierdoor je systeem te beperken in zijn mogelijkheden.
We gebruiken de bewoording vrij om duidelijk te maken dat we hier over meer dan juist "gratis" spreken. Met vrij bedoelen we
Bijna alle software wordt met een licentie verdeeld. Een licentie is een document waarin de persoon of personen die het auteursrecht hebben vastleggen wat de gebruikers, indien zij de licentie aanvaarden, mogen doen met de software. In het geval van vrije software staat er in deze licentie dat de gebruiker bovenstaande vrijheden krijgt.
Er bestaan verschillende voorgemaakte licenties. De GPL en de BSD licentie zijn twee zeer bekende vrije licenties.
De GPL (General Public License) wordt gebruikt door software componenten zoals de Linux kernel en verschillende GNU software en bevat, naast bovenstaande vrijheden, tevens de verplichting dat je elke aanpassing die je maakt terug moet beschikbaar stellen onder de GPL licentie wanneer je deze niet enkel voor persoonlijk gebruik houdt. Sommige mensen zien dit als een beperking in plaats van een vrijheid; het doel van deze verplichting is om te garanderen dat de software en zijn verbeteringen vrij blijven.
De BSD licentie bevat bovenstaande vrijheden zonder meer en is heel wat eenvoudiger. Maar ze laat tevens toe dat dergelijke vrije software aangepast wordt en onder totaal andere voorwaarden (zoals bv betalend) verdeeld wordt.
Veel mensen vragen zich af of en hoe een dergelijk model economisch haalbaar is. Immers, als deze software "gratis" ontwikkeld en verdeeld wordt, dan kan ze toch onmogelijk doorbreken in de "echte" wereld? Wat blijkt, niets is minder waar.
Allereerst is er niets dat mensen verbiedt om aan deze software toch geld te verdienen. Er bestaan verschillende firma’s die zich uitsluitend bezig houden met het verkopen van dergelijk vrije software. Deze bedrijven hebben succes, want niet iedereen kan of wil een grote hoeveelheid software downloaden en de bijhorende documentatie afprinten. Het kunnen aanschaffen van een CD of DVD set met bijhorende, professioneel gedrukte documentatie tegen een prijs die nog steeds heel wat lager ligt dan bij de niet-vrije software is een pluspunt voor menig liefhebbers.
Vaak koop je niet enkel de software (eigenlijk de software licentie) maar tevens de belofte van het bedrijf dat ze je zal bijstaan bij het installeren en onderhouden van de software op je systeem, een zogenaamd support contract. Afhankelijk van de diepgang van dit contract zal een bedrijf hier meer of minder geld voor vragen. Zo zal een support contract waarbij het bedrijf 30 dagen telefonische hulp aanbiedt goedkoper zijn dan een support contract waarbij het bedrijf gedurende een gans jaar binnen de 8u bij jou thuis kan staan in geval van een probleem.
Dergelijke support contracten vallen onder de noemer dienstverlening en dit is waar vrije software het economisch zeer goed doet. Je betaalt hier immers niet voor de software maar voor de kennis van het bedrijf en het toepassen van zijn expertise bij jou thuis (of in jouw bedrijf).
Dienstverlening is niet enkel een support contract, maar tevens opleiding van mensen, gepriviligeerde toegang tot speciale servers (waarop men bijvoorbeeld zeer snel software updates kan downloaden), uiteenzetten van oplossingen, op-aanvraag implementeren van extra mogelijkheden, enzovoort.